بایگانی برچسب: s

صادرات خرما

صادرات خرما،شـرایط لازم بـرای عرضه خرما به بازار

صادرات خرما
صادرات خرما

ایران از نظر مقدار محصول خرما دومین و یا سومین کشور مهم صـادرکننده خرمای دنـیا بـه شمار می آید و میزان‌ متوسط محصول سالیانه خرمای کشور در حدود300/000/ تـن تـخمین زده میشود. با اینکه غالبا انواع خرمای ایران مرغوب و از هر حیث قابل استفاده وکاملا مناسب برای صادرات میباشد ولی متاسفانه بـیش از‌ 10‌ الی 12 درصدکل محصول خرمای سالیانه ایران به خارج صادر نمیگردد.به علاوه بیش از نصف همین مـقدار صـادرات که طبق معدل آمار پنج ساله اخیرمعادل 9/377/5 تـن بـارزش116/207/800/ ریـال در‌ سال‌ میباشد در سبدهای برک خرما بـا وضـع نامطلوب و به بهای بسیار ناچیزبه کشورهای عربی عمان و کویت صادرمیشود و فقط در حدود10/000/ تن و احتمالا‌ کـمتر‌ بـه شکل نسبتا بهتری بسته‌بندی شده و به‌ کـشورهای‌ اروپاو آمـریکا صادر مـیشود.

شـرایط لازم بـرای عرضه مطلوب خرما به بازار

شرایط اسـاسی بـرای عرضه محصول خوب و باب صادرات‌ براساس‌ عـقاید اهل فـن بشرح زیر‌ میباشد‌:

1-رسیدن خرما:از نـظر اغلب تولیدکنندگان رسیدن خرما بـسته به ایـن است که برای چه منظوری مـورداستفاده قـرار گیرد و همچنین بستگی به نوع آن نیز دارد.مثلا در نواحی میناب همچنین استان فارس انواع خرما که‌ بـصورت‌ خـشک مصرف میشود ابتدا آنرا در اوائل مرداد مـی‌چینند و پس از جـوشانیدن در آب در آفـتاب خشک نموده صادر و یـا مـصرف میکنند

2-طریقه چیدن خرما:بـطور کـلی چیدن خرما به دو طریق عمده انجام میشود یکی‌ تکان‌ دادن و دیگر‌ بریدن شاخه میوه است. در طریقه دوم پس ازاینکه خـوشه خـرما بریده شد آنرا به وسیله طناب آوزیان مـیکنند.اصـولا‌ طرزچیدن بـستگی بـه نـوع خرما و بسته بندی آن دارد مثلا در بـعضی‌ از‌ انواع خرما طریقه‌ تکان دادن متداول است که در این صورت حصیری در زیر درختان پهن کرده و خرما در اثر تکان دادن ـروی ‌‌حـصیر‌ میریزد سپس خرما راجمع‌آوری کرده و مـدت 53 روزدر مـقابل آفـتاب مـیگذارند و بـعد درداخل‌ حصیرها‌ ریـخته‌ و رویـ هم قرارمیدهند و در اثر فشار و سنگینی وزن بسته‌بندی و به خارج صادر میگردد.

3-ضدعفونی کردن خرما:لازمه‌ صادرات خرما بـه کشورهای اروپائی ،آمریکا و شـوروی این است که طبق اصول و نظامنامه‌های جاری آن کـشورها محلول‌ صـادراتی ضـدعفونی شـود. بـرای انجام‌ ایـن‌ منظور کارخانه‌های مخصوص در خرمشهر وجود دارد که کلیه صادرکنندگان بسته‌های خرمای خود را در مقابل پرداخت  اجرت برای ضدعفونی کردن به این کارخانه‌ها تحویل میدهند.بعلاوه نوع گازیکه برای ضدعفونی کردن مصرف میشود با نظر خـریدار‌ خارجی انتخاب میشود

صادرات خرمای ایران

صادرات خرما
صادرات خرما

برمبنای گزارش گمرک‌ جمهوری اسلامی ایـران،صـادرات خرمای ایران از 107/3 هزار تن در‌ سال‌ 1372‌ به 134/5 هزار تن در سال 1373 افزایش یافت و به حدود 70 تن به ارزش 31/3 میلیون ‌‌دلار‌ در سال 1374 کاهش یافت.

براساس همین گزارش‌ خرمای‌ صـادراتی‌ ایـران در سال 1374 که در اثر اتخاذ سیاست‌های ارزی جدید،عملکرد بسیار بدی داشت‌،به کشورهای آذربایجان،آلمان،اتریش،ارمنستان، ازبکستان،استرالیا،امارات متحده عربی،انگلستان،اکـراین‌، پاکـستان،ترکمنستان،ترکیه،روسیه‌،ژاپن‌،قـرقیزستان، قـزاقستان،کانادا،کویت،مالزی،نیوزیلند،هلند و…صادر شد.

در واقع کشورهای آسیای میانه،حوزۀ خلیج فارس،اروپا، شرق آسیا و آمریکای شمالی در ردیف خریداران خرمای ایران قرار دارنـد.

بـا وجود‌ تقاضای به نـسبت قـوی در این بازارها برای خرمای ایران،موانع و مشکلاتی برای صادرات خرما وجود دارد.

در سال جاری انتظار می‌رود که میزان صادرات خرمای ایران به 130 هزار تن‌ برسد‌ که کمتر از 15 درصد تولید آن می‌باشد.بـخش عـمده خرمای تولیدی ایران به لحاظ ضعف توان صادراتی،در بازار داخلی مصرف می‌شود.

عمده‌ترین معضلات صادرات خرما،مربوط به نحوۀ‌ فرآوری‌ و بسته‌بندی آن می‌باشند.از آنجا که روش‌های بسته‌بندی کنونی در ایران قادرن نـمی‌باشند بـرای مدت طـولانی کیفیت خرما را حفظ و از فسا آن جلوگیری کنند،نمی‌توان به صادرات گستردۀ‌ آن‌ مبادرت ورزید.از سوی دیگر صنایع فـرآوری خرما در ایران در حد قابل توجهی رشد نکرده‌اند تا (به تصویر صـفحه مـراجعه شـود) بتوان از محصولات فرآوری شده برای صادرات‌ کمک‌ گرفت‌.

تلاش برای جذب سرمایه‌گذاری به‌ بخش‌های‌ فرآوری‌ و تبدیلی و بـسته‌بندی ‌ ‌خـرما،می‌تواند راه را برای رشد صادرات خرما باز کند.

کمبود تسهیلات اعطایی بانک‌ها به سـرمایه‌گذاران، مـشکلات تـخصیص ارز‌ برای‌ واردات‌ تجهیزات و ماشین‌آلات مورد نیاز،کمی انگیزه برای سرمایه‌گذاری‌ در‌ صنایع تبدیلی و بسته‌بندی و…از مشکلاتی اسـت که در نهایت مانع از رشد صادرات خرمای ایران می‌شود.

خرمای ایران به‌ لحاظ‌ مـزه‌ و طعم،مورد علاقه مـصرف‌کنندگان در سـراسر جهان می‌باشد،اما با‌ بسته‌بندی‌هایی که محصول را تازه نگه می‌دارد و وجود معضلات شبکه حمل و نقل،نمی‌توان صادرات آن را پیش برد‌.

انتظار‌ می‌رود‌ با رشد سرمایه‌گذاری در صنایع فرآوری و بسته‌ بندی خرما،بتوان صادرات آن را‌ در سال‌های آتی تقویت کرد،به‌ویژه آنکه با گسترش سطح زیر کشت وب هبود شیوه‌های آبیاری‌ و پرورش‌ نخل‌،عملکرد خرما در واحد سطح نیز افزایش می‌یابد.

خرما می‌تواند یکی از‌ منابع‌ عمده‌ کسب درآمد در بـخش کـشاورزی باشد و ایران قادر است همچنان موقعیت خود را به‌ عنوان‌ بزرگ‌ترین‌ تولیدکننده و صادرکننده خرما در جهان حفظ کند

خرمای ایران و بازار آن در جهان

در سال‌های اخـیر تـلاش‌های زیـادی برای‌‌ صادرات‌ خرما صـورت گـرفته،ولی بـه‌ دلیل مشکلات نگهداری و حمل و نقل و عدم‌ بازاریابی علمی،هنوز به نتیجه مطلوبی‌ نرسیده‌ است‌.

قـابل ذکـر است که‌ در یکی دو سال اخیر به دلیل ایـجاد بـازار صادراتی جدید برای خرمای‌ استان بوشهر،برداشت قسمتی از‌ خرمای‌ این‌‌ منطقه نیز به شیوه صنعتی انجام گرفته و احتمالا ایـن رونـد در‌ ایـن‌ استان رو به گسترش باشد.

3-صنعت فرآوری و بسته‌بندی خرما در ایران

صـنعت فرآوری و بسته‌بندی خرما در‌ ایران‌‌ عمدتا‌ در استان‌های مشروحه زیر مستقر میباشد که مختصرا در هر مورد توضیح‌ داده‌ میشود‌:

اسـتان خـوزستان

در اسـتان خوزستان صنعت فرآوری و بسته‌بندی خرما عمدتا روی خرما سایر که‌ یک‌‌ خـرمای‌ نـیمه خشک است،متمرکز میباشد و از جهت تولید میتوان آنها را به دو دسته‌ بسته‌بندی‌‌ بالک و بسته‌بندی مصرفی تقسیم کـرد.

کـارگاه‌های فـرآوری و بسته‌بندی بالک‌ خرما سایر در خوزستان‌:

این‌ کارگاه‌ها‌ از یک سابقه 60 ساله در استان خـوزستان بـرخوردار مـیباشند.در حقیقت،براساس مطالعات‌ انجام‌ شده‌ از طرف سازمان جهانی خواربار و کشاورزی‌ (F.A.O)و به موازات آن با کـمک‌های کـشورهای‌‌ واردکـننده‌(کشور‌ انگلستان و ایالات متحده‌ آمریکا)در استان خوزستان در بیش از نیم قرن‌ پیش پا گرفت‌ و شاهد‌ پیـشرفت‌های خـوبی بود، به طوری که قبل از وقوع جنگ تحمیلی حجم‌‌ تولیدات‌ این‌ کارگاه بـه حـدود 40 تـا 50 هزار تن‌ در سال بالغ می‌شد.پس از وقوع‌ جنگ‌ و صدمات‌‌ وارده به شهرهای خرمشهر و آبادان که مـقر اصـلی‌ این کارگاه‌ها بود و متعاقب‌ آن‌ ایجاد اختلال در روابط بازرگانی با کشورهای غربی کـه مـصرف‌کننده‌ اصـلی آن محصولات بودند،صنعت فرآوری‌ و بسته‌بندی‌ دچار ضعف و کاستی بسیار شدند.در سال‌های اخیر به موازات رفـع مـشکلات‌ ناشی‌ از جنگ و تلاش صادرکنندگان خرما سایر،مجددا‌ کارگاه‌های‌ فرآوری‌ جدید احداث شـده کـه بـعضا از کیفیت‌ قابل‌ قبول برخوردار میباشند.لازم به‌ ذکر است که محصولات کارگاه‌های مذکور عمدتا خرمای‌ سـایر‌ بـی‌هسته بـسته‌بندی شده به صورت‌‌ بالک‌ در کارتن‌های‌ بزرگ‌(10‌ کیلو به بالا) میباشد که ایـن‌ تـولیدات‌ خود مواد اولیه برای‌ کارخانجات مواد غذایی در کشورهای غربی است.

کارگاه‌های‌ فرآوری‌ بسته‌بندی کوچک‌ (مصرفی)خـرمای سـایر در‌ خوزستان:

در استان خوزستان‌ پس‌ از انقلاب تعدادی‌ کارگاه‌های فرآوری‌ و بسته‌بندی‌ مصرفی خرما بـا کـمک‌های دولتی و بعضا با تصدی سازمان‌های‌ وابسته بـه دولت و بـا‌ سـرمایه‌گذاری‌ نسبتا بالا پدید آمد که‌ تولیدات‌ ایـن‌ کـارگاه‌ها به دلیل‌ عدم‌‌ انجام بازاریابی مناسب و در‌ حقیقت‌،بدون انجام‌ مطالعات بازرگانی کافی راه بـه بـازارهای موردنظر نیافته و عمدتا هیچگاه از ظـرفیت‌ بـوجود‌ آمده‌ بـهره‌برداری مـناسب بـعمل نیامده است‌.

استان‌ بوشهر

در‌ استان‌ بـوشهر‌ پس از انـقلاب اسلامی‌ نیز تعدادی کارگاه‌های فرآوری و بسته‌بندی مصرفی‌ خرما و تولیدات جانبی آن با کـمک دولت و صـرف‌ سرمایه‌گذاری‌های‌ نسبتا‌ بالا پدید آمد،ولیـ‌ به همان‌ دلایلی‌ کـه‌ در‌ مـورد‌ خوزستان گفته شد‌، قرین‌ مـوفقیت چـندان نبوده است.

استان کرمان

در استان کرمان قبل از انقلاب اسلامی با کمک دولت‌ یـک‌ واحـد‌ فرآوری و بسته‌بندی‌ خرمای مضافتی ایـجاد شـد کـه‌ این‌ کارگاه‌ نـیز‌ بـه‌ دلایل‌ مشابه که در بـندهای قـبلی اشاره شد، قادر به تولید و صدور محصولات خود در سطح‌ مورد انتظار نبوده است.و در حـال حـاضر نیز بازده‌ مؤثری ندارد.در‌ سال‌های اخـیر بـا کمک بـخش‌ خـصوصی تـلاش مجددی برای احداث واحـدهای‌ فرآوری و بسته‌بندی خرمای مضافتی در استان‌ کرمان صورت گرفته که امید است این تلاش‌ها قرین مـوفقیت و کـامیابی باشد.

سایر‌ استان‌ها‌

در استان‌های دیگر خـرما خـیز تـا آنـجا کـه‌ نگارنده مطلع مـیباشد،اقـدامات مهمی برای‌ فرآوری و بسته‌بندی صنعتی خرما صورت نگرفته‌ یا اگر گرفته باشد،چندان با اهمیت نـبوده اسـت‌.

بـازارهای‌ مصرف خرمای ایران در خارج‌ از کشور و رقبای آن

بـازارهای مـصرف خـرمای ایـران را بـه‌طور کـلی‌ میتوان در دو طبقه‌”بازار مصرف خرمای‌ تازه‌‌” (FRESH FRUIT)و”بازار مصرف خرمای‌‌ نیمه‌ خشک و خشک‌”(DRIED FRUITS)تقسیم‌ کرد

خرمای تازه
نوع محصول و شرایط نگهداری:

عمده رقم‌ خرمای تازه خرمای مضافتی اسـت که حجم‌ زیادی در سال‌ تولید‌ میشود.قسمت اعظم این‌‌ محصول‌ به واسطه کیفیت خوب و فاصله کم جذب‌ بازار داخلی می‌شود و به دلیل حجم بالای تولید این محصول،در سال‌های اخیر تـلاش زیـادی‌ برای صادرات خرما صورت گرفته،ولی به لحاظ‌ مشکلات‌ نگهداری و حمل و نقل آن‌که‌ می‌بایست در سردخانه و کانتینرهای یخچالدار صورت گیرد و همچنین،عدم بازاریابی علمی‌ برای این محصول ارزنده،عملا توفیق زیادی در صـادرات آن حـاصل نشده است.

فرآوری و نوع‌ بسته‌بندی‌ خرمای مضافتی‌:

خرمای مضافتی عمدتا به صورت سنتی‌ بسته‌بندی میشود،یعنی در باغات تولید برداشت‌ خرما مستقیا بدون فـرآوری‌ خـاص در قوطی‌های‌ کوچک مصرفی(حدود یـک کـیلوگرم)چیده میشود و سپس‌ به‌ سردخانه‌ حمل میگردد.قسمت‌ کوچکی از این خرما نیز به صورت صنعتی‌ برداشت شده و در سردخانه نگهداری می‌شود‌ و ‌‌در‌ زمان مناسب برای فـرآوری و بـسته‌بندی نهایی به‌ کارگاه‌های فـرآوری مـنتقل می‌شود.

بازارهای مصرف‌ خرمای‌ مضافتی‌:

کشورهای‌ اروپایی شمالی مانند انگلستان،سوئد،نروژ، دانمارک،آلمان،کشورهای عربی حوزه‌ خلیج فارس و کشورهای‌ آمریکای شمالی، به خصوص کانادا و کشورهای آسیای شرقی و استرالیا بـازار مـصرف خرمای مضافتی‌ میباشند. به‌طور کلی،به‌ دلیل‌ محبوبیت این خرما نزد ایرانیان،مهاجران ایرانی عمده‌ترین‌ مصرف‌کنندگان آن در خارج از کشور میباشند. به علت فراز و نشیب‌های زیادی که در صادرات‌ این محصول در سنوات گـذشته بـوجود آمده،هـنوز‌ این خرما از یک بازار مستحکم و دایمی برخوردار نیست.علت بروز این مشکلات در امر صادرات‌ خرمای مضافتی هـم بیشتر مربوط به عدم فرآوری‌ و نگهداری مناسب آن میباشد که در اغلب‌ مـوارد‌ در بـازارهای مـصرف،این محصول دچار ترشیدگی‌ و مشکلات دیگر شده که هم به صادرکنندگان و هم به بازار این محصول در خـارج ‌ ‌از کـشور لطمات‌ سنگین وارد ساخته است.همچنین،حمل‌ و نقل‌‌ این کالا که بایستی با وسـایل حـمل سـردخانه‌دار بعمل آید،مشکلات زیادی را در راه صادرکنندگان‌ قرار داده است.آمار دقیقی از میزان صادرات این‌ محصول به خـارج از‌ کشور‌ از گزارش گمرکات‌ کشور نمیتوان بدست آورد،ولی برآورد میشود که‌ حجم صادرات خرمای مـضافتی حدود 20 درصد کل صـادرات خـرمای ایران است.

خرمای خشک و نیمه خشک
ارقام مصرفی‌ و شرایط‌ نگهداری‌:

در استان‌ خوزستان تقریبا تمام‌ محصول‌ خرما سایر و قسمتی از خرمای زاهدی استحصال شده در کارگاه‌های بسته‌بندی فرآوری می‌شود.در استان‌ بوشهر و فارس خرمای کـبکاب،خاصه،زاهدی و شاوی‌،در‌ استان‌ کرمان خرمای پیارم و غصب و در هرمزگان و سیستان خرمای‌ ربی‌ مورد فرآوری‌ برای صادرات قرار میگیرند.

خرمای خشک و نیمه خشک به دلیل ماهیت‌ طبیعی آنها که فاقد رطوبت زیـاد‌ مـیباشند‌،به‌‌ راحتی در انبارهای خنک قابل نگهداری است، ولی اینگونه خرماها‌ هموراه در معرض هجوم‌ آفات انباری قرار دارند که ضدعفونی بموقع‌ محصولات مذکور و همچنین،تمیز نگهداشتن‌ محیط نگهداری‌ آنها‌ از‌ ضروریات کار بـا ایـن‌ محصولات میباشد.

انواع تولیدات و بازار مصرف هریک‌ و رقبای‌ ایران:
خرمای باهسته:

در بسته‌بندی خرمای باهسته‌ از انواع گونه‌های خرمای خشک و نیه خشک‌ استفاده میشود‌.در‌ این‌ شیوه،خرماها هم‌ به صورت سـنتی و هـم به صورت صنعتی‌ بسته‌بندی میشوند‌.

در‌ بسته‌بندی‌های‌ سنتی که عمدتا به صورت‌ مستقیم و در باغات و در کارتن‌های کوچک 1 و 2 یا 3 کیلو یا‌ در‌ گونی‌های‌ 20 تا 50 کیلو صورت‌ میگیرد و عملا از گونه‌های کبکاب،خاصه،شاوی، شـاهانی،زهـدی‌ و غـصب‌ استفاده میشود.این‌ خرماها اغـلب روانـه بـازار دوبی می‌شوند و از آن‌ طریق روانه‌ بازارهای‌ مصرف‌ کشورهای اسلامی‌ مانند اندونزی،مالزی،فیلیپین،هند،افغانستان و پاکستان میشود.همچنین،کشورهای آسیای‌ مـیانه‌ از‌ مـصرف‌کنندگان ایـن خرما که در کارتن‌های کوچک بسته‌بندی شده،میباشند.

خـرماهای بـاهسته که‌ به‌ صورت‌ صنعتی‌ برداشت شده باشند،پس از انتقال به کارگاه‌های‌ بسته‌بندی،ضدعفونی شده و بعد از انجام‌ عملیات‌‌ فرآوری در انواع بـسته‌بندی‌های 50 گـرمی تـا 1000 گرمی بسته‌بندی میشوند.خرماهای‌ مورد‌ استفاده‌ در این نوع بسته‌بندی تـقریبا از همه گونه‌ خرمای خشک و نیمه خشک مانند پیارم،ربی‌، سایر‌،کبکاب‌،شاوی،زاهدی و..میباشند.در این‌ شیوه،چنانچه از خـرمای خـشک اسـتفاده شود‌، معمولا‌ مقداری به رطوبت آن اضافه شده و سپس‌ بسته‌بندی میشود.بـه دلیـل شرایط سهل نگهداری‌ اینگونه خرماها‌ و امکان‌ حمل و نقل آن با وسایل‌ حمل معمولی(بدون یخچال)از یکطرف،و هـمچنین‌،وجـود‌ کـارگاه‌های بسته‌بندی خصوصی‌ کمه به فرآوری آن‌ همت‌ می‌گمارند‌،این نوع‌ بسته‌بندی‌ها تـوانسته‌اند بـازارهای مـستحکمی را‌ برای‌ خود در اقصی نقاط دنیا دست و پا کنند و این‌گونه بازارها مرتبا در حال‌ افزایش‌ میباشند. عـمده خـریداران ایـن‌گونه محصولات‌ کشورهای‌‌ مسلمان مانند‌ اندونزی‌،مالزی‌،هند،پاکستان و کشورهای آسیای میانه،روسیه‌،اوکراین‌ و بـرخی‌ از کـشورهای شمال اروپا مانند سوئد،دانمارک، نروژ میباشند.رقبای عمده‌ این‌ نوع تولید،یعنی‌ تـولید خـرمای بـاهسته‌ نیمه خشک در بسته‌بندی‌های‌ مصرفی‌ کوچک در وهله نخست‌ عبارتند‌ از‌ کشورهای الجزایر و تونس.این کشورها بـا سـرمایه‌گذاری وسیع در سالیان گذشته و بازاریابی منسجم‌ در‌ کشورهای اروپایی توانسته‌اند عمده بازار‌ این‌ محصول‌ را بـدست آورنـد‌ و در‌ مـرتبه بعدی کشورهای عربستان‌ و مصر‌ در این‌ زمینه در سال‌های اخیر موفقیت‌های خوبی‌ بدست آورده‌اند و سهم خوبسی از فـروش‌ ایـن‌‌ محصول در جهان را دارا هستند‌.البته‌ ایالات‌ متحده‌ آمریکا‌ نیز‌ در این بخش تولید‌ خـرما یـکی‌ از کـشورهای مهم تولیدکننده بشمار می‌رود که‌ عمده تولیدات آن در بازار آمریکای‌ شمالی‌ عرضه‌ میشود،و بخشی از آن نیز‌ در‌ بـازارهای‌ جـهانی‌‌ بـفروش‌ میرسد.

همچنین،باید‌ خاطرنشان‌ ساخت که در گذشته بندر مارسی در کشور فرانسه نـیز یـکی از پیشروان فرآوری خرمای نیمه‌ خشک‌ و خشک‌ و بسته‌بندی آن در اندازه‌های کوچک مصرفی بود‌، (به‌ تصویر‌ صفحه‌ مراجعه‌ شـود‌) ولی بـه تدریج این صنعت به کشورهای تولیدکننده‌ آن،یعنی الجزایر و تونس که روابط تـجارتی‌ نـزدیکی با فراسنه داشتند،منتقل شد واین دو کـشور بـا سـرمایه‌گذاری شرکت‌های‌ فرانسوی‌ صاحب این صنعت در داخل کـشور خـود شدند.

خرما سایر بی‌هسته:

فرآوری خرمای سایر بی‌هسته در ابتدا براساس مطالعاتی که از طـرف‌ F.A.O در حـدود 60 سال پیش از این‌ بعمل‌‌ آمـده بـود،در کشورهای خـرما خیز مـنطقه‌ خـاورمیانه،یعنی عراق و ایران و همچنین،کشور پاکـستان بـا کمک و راهنمایی کشورهای انگلستان‌ و آمریکا جامعه عمل به خود پوشید.این کـشورها کـه خود خریداران‌ این‌ محصول بودند،بـه کار فرآوری و بسته‌بندی آن در کـشورهای عـراق و ایران و پاکستان یاری رساندند و بـه تـدریج،این‌ شیوه تولید و بسته‌بندی در این کشورها‌ نهادینه‌‌ شد و رشد قابل توجهی هم‌ داشـت‌،بـه طوری که تا قبل از آغـاز جـنگ تـحمیلی عراق علیه ایـران،جـمع‌ صادرات خرمای بی‌هسته ایـن دو کـشور به بیش از یکصد هزار‌ تن‌ در سال بالغ می‌شد‌.پس‌ از وقوع‌ جنگ،این تولید سـیر نـزولی خود را آغاز کرد و در چند سال پس از جـنگ و مـتعاقب آن تحریم‌ تـجاری آمـریکا عـلیه ایران و عراق،صادرات ایـن‌ محصول به حد‌ اقل‌ میزان خود،یعنی به حدود ده‌ هزار تن در سال کاهش یـافت.سـپس آمریکا که‌ عمده‌ترین مصرف‌کننده این خـرما(یـعنی خـرمای‌ سـایر بـی‌هسته)بود،متوجه مـصرف خـرمای داخلی‌ خود و همچنین‌،افزایش‌ واردات از‌ کشور پاکستان‌ شد.

صنعت فرآوری خرمای سایر در ایران که پس‌ از جنگ تـحمیلی دچـار خـسارت و نقصان‌ اساسی‌ شده بود،در سالهای اخیر بـا ایـجاد بـازارهای‌ جـدید در‌ اروپا‌ و اسـترالیا‌ و نـیوزلند و کانادا و سپس‌ در کشورهای اروپای شرقی مجددا با رونقی نسبی‌ مواجه شده است حجم صادرات‌ خرمای ‌‌سایر‌ بی‌هسته در سال‌های گذشته به رقمی‌ در حدود 40-30 هزار تن در‌ سال‌ بالغ‌ شده اسـت. با توجه به افزایش تولید این محصول در ایران در این سال‌ها از‌ یکطرف،و همچنین،سخت‌گیری‌ کشورهای غربی مصرف‌کننده آن از جهت‌ بالا بردن کیفیت مواد‌ غذایی و رعایت‌ استانداردهای جدید‌ موردنظر‌ iso سری 9000 و همچنین استاندارد HACCP لازمـست تـوجه‌ مفرطی به ارتقای افزایش کیفیت فرآوری این‌ محصول در ایران از طریق افزایش مدیریت‌ کیفیت تولید و بسته‌بندی این محصول بعمل آید تا رشد‌ صادرات آن همراه با افزایش تولید تامین‌ شود.در غـیر ایـنصورت،با وجود رقبای بالقوه‌ همچون پاکستان،عربستان،مصر،در این صنعت‌ بعید نیست که در آتیه نزدیک بازار از دست‌‌ صادرکنندگان‌ ایرانی خارج شود

در اینجا بـد نـیست که از یک رقیب نزدیک در هـمسایگی خـود،یعنی کشور ترکیه نام برده شود که علیرغم نداشتن تولید داخلی خرما،ولی‌ به واسطه‌ برخورداری‌ از امکانات فرآوری و بسته‌بندی بالا در زمینه اقلام مختلف خـشکبار و هـمچنین،داشتن روابط نزدیک بـا کـشورهای‌ اروپایی و آمریکای شمالی و استرالیا و بالاتر از همه،برخورداری از حمایت عملی دولت خود‌ در‌ تشویق امر صادرات می‌تواند با خرید خرمای باهسته سایر ایران و عراق به صورت‌ بالک،به یکی از رقبای بالفعل آتی تـبدیل شـود. خاطر نشان میشود که این کشور در‌ حال‌ حاضر‌ در حجم کم در این‌ راه‌ قدم‌ عملی برداشته است.

لازم به توضیح است که خرمای سایر پس از برداشت صنعتی آن از باغات برای ضدعفونی و فرآوری به‌ کـارگاه‌های‌ بـسته‌بندی‌ تحویل مـی‌شود و پس از انجام فرایند بی‌هسته کردن‌ و سورت‌ و نظافت،این خرماها در بسته‌بندی‌های بالک که‌ در کارتن‌های 10 کیلو و بالاتر میباشد،بسته‌بندی‌ شـده و برای مصرف در کارخانجات‌ موادغذایی‌ یا‌ بسته‌بندی خشکبار روانه کشورهای اروپایی از جـمله انـگلستان،آلمـان،هلند‌،سویس کشورهای‌ آمریکای شمالی،یعنی کانادا و اخیرا آمریکا، کشورهای استرالیا و نیوزلند و همچنین،تعدادی‌ از کشورهای اروپای شرقی هـمانند‌ ‌ ‌لهـستان‌ و روسیه‌ می‌شود.

آینده بازار خرمای ایران و اقداماتی‌ بایسته برای گسترش آن

آمار‌ تولید‌ و صـدور عـمده خـشکبار ایران‌ که شامل کشمکش و پسته و خرما میباشد،در سال‌ زراعی گذشته به شرح‌ زیر‌ بوده‌ اسـت: (به تصویر صفحه مراجعه شود) آنطور که از مقایسه این آمار‌ از‌ جهت‌ رابطه‌ بـین مقدار صدور و مقدار تـولید بـر میابد،در مورد خرما هیچ تناسبی بین‌ تولید‌ و صدور‌ وجود ندارد، یعنی اگر میزان مصرف خرما را در ایران حدود یکصد تا دویست‌ هزار‌ تن تصور کنیم،باز هم‌ مقدار بسیار زیادی خرما کـه عملا قابلیت صدور‌ و مصرف‌ در‌ کشورهای دیگر به عنوان ماده غذایی‌ سالم و طبیعی را دارا هست،در ایران به‌‌ مصرف‌های‌ بسیار پست،یعنی علوفه و خوراک‌ حیوانات می‌رسد.وجود همین شکاف عمیق بین‌ میزان‌ تولید‌ و صـدور‌ خـرما بایستی مسوولان و دست‌اندرکاران امر خرما را از غفلتی که صورت‌ افزایش کیفیت فرآوری خرمای‌ سایر‌ در ایران از طریق افزایش سطح مدیریت‌ کیفیت تولید و بسته‌بندی می‌تواند زمینه‌های‌‌ صادرات‌ آن‌ را گسترش دهد.

گرفته،آگه کـند.اگـر در گذشته برنامه‌ریزی اصولی‌ برای بازاریابی خرما در‌ خارج‌ صورت‌ میگرفت، شاید امروز شاهد این تفاوت و ما زاد تولید خرما مواجه نبودیم‌.در‌ حال حاضر،بنظر میرسد که تنها راه چاره افزایش صادرات ایـن مـحصول میباشد و راهکارهای زیر بدین‌ منظور‌ پیشنهاد می‌شوند:

اقدامات بازرگانی

مجموعه اقدامات لازم در زمینه بازرگانی که‌ برای‌ کسب‌ بازار مصرفی بایستی انجام شود، به شرح‌ زیر‌ خلاصه‌ می‌شوند:

تحقیقات اولیه بـازاریابی:

بـرای یـافتن بازار‌ مناسب‌ مصرف خرمای ایـران لازمـست در مـرحله‌ اول یک پروژه تحقیقاتی بازاریابی با کمک‌ یک‌‌ سازمان حرفه‌ای و زیرنظر مرکز توسعه‌ صادرات‌ یا وزارت‌ کشاورزی‌ به‌ عنوان یک پروژه ملی‌ انجام گـیرد‌ تـا‌ بـر آن اساس بازارهای هدف‌ شناخته شوند.در انجام این مـهم اتـحادیه‌‌ صادرکنندگان‌ خرما میتواند به عنوان مشاور نقش‌‌ بااهمیتی را ایفا کند‌.

ارتباط‌ با بازار مصرف:

پس از‌ انجام‌‌ تحقیقات اولیه و شناخته شـدن بـازارهای مـصرف،لازم است بدوا سازمان‌های مسوول صادرات در ایران‌-اعم‌ از مرکز توسعه صـادرات،اتحادیه‌‌ خشکبار‌ ایران‌ و…-به طرق مختلف‌،از‌ جمله اعزام‌ هیات‌های بازرگانی‌ و کارشناسان‌ با بازار مصرف و عوامل موثر در واردات آن ارتباط بـرقرار سـازند.

شـناساندن محصول در‌ بازار‌ مصرف:

پس از ایجاد ارتباطات،لازمست‌ اقدامات‌ گسترده برای‌‌ شناساندن‌ مـحصول‌ از طـرق مختلف،از‌ جمله‌ تبلیغات بعمل آید و عملا نیاز بالقوه بازار به یک‌ بازار بالفعل مصرف تبدیل شـود‌.

اقـدامات‌ تـولیدی

در بعد تولید فرآوری و بسته‌بندی‌ خرما‌ نیز‌ لازمست‌ اقداماتی‌ صورت گیرد که‌ مـختصرا‌ در زیـر بـه آنها اشاره شده است:

در بعد کشاورزی:

برای افزایش کیفیت‌ محصول خرما از‌ جهت‌ داشت‌ و بـرداشت‌ لازمـست اقـداماتی صورت گیرد که از‌ حالت‌ سنتی‌‌ به‌ وضعیت‌ مکانیزه‌ نزدیک شود،از جمله اقدامات‌ لازم در این خـصوص اول اسـتفاده از تورهای‌ پوششی برای خوشه‌های خرماست که هم از دستبرد پرندگان مصون میشود و هم از ریـزش‌‌ خـرما بـه زمین و آلوده شدن آن به مواد خارجی و افت‌زدگی آن جلوگیری میکند.

دوم

در بعد برداشت

بهتر است خرماها بـلافاصله پس از چـیدن در داخل جعبه‌های چوبی‌ یا پلاستیکی‌ محکم‌ قرار گیرند تا از لطمات‌ فیزیکی به خـرما جـلوگیری شـود و پس از چیده شدن خرماها بلافاصله به کارگاه‌های فرآوری‌ و بسته‌بندی یا انبار محصول مناسب منتقل شوند تـا در مـحیط‌ عاری‌ از آفات نگهداری شده و در صورت لزوم ضدعفونی شوند.

در بعد فرآوری خرما:

اهمیت فـرآوری یـا عـمل‌آوری خرما که در واقع بایستی به‌ عنوان‌ یک‌ کار صنعتی تلقی شود‌،از‌ تولید کشاورزی آن کمتر نـیست.چـنانچه خـرما به بهترین شکل پرورش‌ یابد و خوب هم برداشت شود،ولی عمل‌آوری‌ روی آن صورت نـگیرد و بـسته‌بندی مناسب‌ نشود‌، عملا خرما عمر مفید‌ و مطلوب‌ خو را که از جهت‌ تجاری اهمیت بسیاری دارد از دست میدهد و هـمه‌ زحـمات تولیدی کشاورزان با عدم فرآوری یا فرآوری غلط بر باد میرود.

در صـنعت فـرآوری خرما عملیات‌ زیر‌ مرسوم‌ است و هریک از ایـن فـرآیندها خـواصی ویژه در خرمای عمل‌آوری شده ایجاد میکند ایـن فـرآیند ارزش افزوده قابل توجه را برای کالای‌ ساخته شده پدید میاورد

الف-شستشو،خشک‌کردن‌،درجه‌بندی‌ و پالیـش کـردن‌ خرمای باهسته برای انواع گـونه‌های‌ خـرما.

ب-بی‌هسته کـردن،نـظافت و درجـه‌بندی‌ خرمای نیمه‌خشک.

پ-چاپد یا برش دادن خـرمای‌ نـیمه‌خشک‌ در ابعاد کشمش.

ت-شیره و خمیره خرما که از انواع خرما‌ میتوان‌ استحصال‌ کرد.

ث-سـایر فـرآورده‌های جنبی خرما.

در بعد بسته‌بندی:

بسته‌بندی خـرما از اهمیتی‌ مشابه تولید و فـرآوری آن بـرخوردار ‌‌است‌،یعنی‌ اگر خرما بـه بـهترین شکل تولید و در بهترین‌ شرایط فرآوری شود،ولی‌ در‌ بسته‌بندی‌ آن دقت‌ کافی صورت نگیرد،ارزش بـدست آمـده در آن‌ شرایط کلا از دست خـواهد‌ رفـت.

بـسته‌بندی اصولی هم بـرای مـحصولاتی که‌ به صورت بـالک و هـم برای محصولاتی‌ که در بسته‌بندی‌های کوچک‌ مصرفی‌ عرضه میشوند، به یک نسبت اهمیت دارد.

در بسته‌بندی بـالک بـایستی نکات‌ مشروحه زیر در نظر گرفته شـود:

الف-خـرما در ظروفی ریـخته شـود کـه از نظر بهداشتی تماس خـرما با‌ آن بلا اشکال باشد،مانند کیسه‌های پلاستیکی گرید غذایی و کاغذ روغنی‌ بهداشتی.

ب-نگهداری کالا در آن بـسته‌بندی در مـدت‌های طولانی در انبار به نحوی که بـه‌ مـحتویات آن آسـیب نـزند.

پ-کـالا‌ در‌ حین حمل و نـقل و جـابه‌جایی‌های‌ متعدد دچار آسیب نشود.

ت-بسته‌بندی بایستی طوری باشد که در هنگام‌ استفاده به راحتی بتوان کالای بـسته‌بندی شـده را تـخلیه کرد.

ث-مواد بسته‌بندی باید از اقلامی‌ باشند‌ کـه از نـظر زیـست مـحیطی آلودهـ‌کننده و زایـد نباشند.

در بسته بندی کوچک مصرفی نیز بایستی به‌ نکات زیر توجه شود:

الف-ظرفی که خرمای ریخته شده با آن تماس‌‌ دارد‌،از نظر بهداشتی بدون اشکال باشد.

ب-ظاهر بسته‌بندی زیـبا،آراسته و جذاب باشد و با بازار مصرف موردنظر تناسب داشته باشد.

پ-نگهداری کالا در آن بسته‌بندی در مدت‌ عمر مفید در‌ نظر‌ گرفته‌ شده در داخل انبار یا‌ روی‌‌ ویترین‌ فروشگاه به محتویات داخل آن آسیب نـزند.

ت-بـسته‌بندی طوری باشد که در زمان مصرف، مصرف‌کننده بتواند به راحتی به محصول‌ دسترسی‌ داشته‌ باشد‌.

ج-مواد بسته‌بندی از اقلامی باشند که از نظر‌ زیست‌ محیطی آلوده‌کننده و زاید نباشند